ملائكه مىگفتند - نگويد من ثروتمندم ، نگويد من زاهدم ، نگويد من عارفم ، نگويد من موحدم . در هر يك از اينها ، و لو آن علم اعلايى كه علم فلسفه يا عرفان است ، اگر اين خصيصهء شيطانى باشد ، حجاب است ؛ « الْعِلْمُ حِجابُ الاكْبَر » « 1 » . و اگر كسى بخواهد معالجه كند خودش را ، بايد اين خصيصه را به آن توجه بكند و بسيار مشكل است معارضه با اين خصيصه . اگر بخواهد كسى تهذيب بشود ، با علم تهذيب نمىشود ؛ علم انسان را تهذيب نمىكند . گاهى علم ، انسان را به جهنم مىفرستد ؛ گاهى علم توحيد انسان را به جهنم مىفرستد ؛ گاهى علمِ عرفان انسان را به جهنم مىرساند ؛ گاهى علم فقه انسان را به جهنم مىفرستد ؛ گاهى علم اخلاق انسان را به جهنم مىفرستد . با علم درست نمىشود . تزكيه مىخواهد - يُزَكِّيهِمْ « 2 » - تزكيه مقدم است بر همه چيز . طلبه‌اى كه در مدرسه درس مىخواند ، همدوش با درس ، همقدم با درس تزكيه لازم دارد . امام جمعه‌اى كه مىخواهد هدايت كند مردم را ، بايد تزكيه خودش را كند تا بتواند هدايت كند . دولتى كه بخواهد مردم را وادار به كار خوب بكند بايد تزكيه بكند خودش را . عارفى كه بخواهد مردم را به معارف الهيّه دعوت كند ، تا خودش را تزكيه نكند اين قدرت را ندارد . فيلسوفى كه بخواهد توحيد را به مردم بياموزد ، تا اين خصيصهء شيطانى در او هست ، اين عمل را نمىتواند انجام بدهد ؛ يعنى ، زبان ، زبان شيطان است و توحيد مىگويد و دل ، دل شيطان است كه توحيد را دريافت كرده است ، و قلب ، قلب شيطان است كه فقه را آموخته و فقه را تعليم مىكند . تا اين خصيصه هست ، تمام امور لنگ است در اشخاصى كه بخواهند خودشان را تهذيب كنند ، يا اشخاصى كه بخواهند جامعه را تهذيب كنند . تهذيب جامعه ، وظيفهء علما و دانشمندان مهذب بر عهدهء كى است كه جامعه را تهذيب كند ؟ بر عهدهء علما ، بر عهدهء دانشمندان ، بر عهدهء انديشمندان ، بر عهدهء ائمهء جمعه ، بر عهدهء مدرسين ، بر عهدهء علماى بلاد . همه بايد بكنند ، اما آن كه خودش را به اين زىّ درآورده و خودش را به صورت معلم ، استاد ،

--> ( 1 ) - « علم بزرگترين حجاب است » ( 2 ) - اشاره است به آيهء 2 سورهء جمعه .